برای روکش کردن دندان، دندان را بی حس می کنند؟

ترس از درد یا نجات دندان؟

هنگامی که دندانپزشک به شما می‌گوید دندانتان نیاز به روکش دارد، اولین تصویری که در ذهنتان شکل می‌گیرد چیست؟ صدای مته دندانپزشکی، سوزن آمپول بی‌حسی یا درد غیرقابل تحمل؟ بر اساس آمارهای منتشر شده در مقالات روانشناسی دندانپزشکی، بیش از شصت درصد بیماران، درمان‌های ترمیمی خود را صرفاً به دلیل ترس از درد و آمپول به تعویق می‌اندازند تا جایی که دندان کاملاً از دست می‌رود.

بسیاری از مراجعین با یک دغدغه ذهنی بسیار مهم روی یونیت می‌نشینند: «آقای دکتر، برای تراشیدن دندان قرار است آمپول بزنید؟ روکش کردن دندان چقدر درد دارد؟» پاسخ به این سوال به ظاهر ساده، به عوامل آناتومیک متعددی بستگی دارد. ساختار داخلی دندان شما، سابقه درمان‌های قبلی (مثل عصب‌کشی) و حتی میزان حساسیت لثه‌های اطراف، همگی در تصمیم‌گیری دندانپزشک برای استفاده یا عدم استفاده از بی‌حسی موضعی دخیل هستند.

در این مقاله قرار است بافت دندان را از منظر علمی بررسی کنیم، تفاوت روکش کردن دندان‌های زنده و عصب‌کشی شده را بررسی کنیم و به شما نشان دهیم که چرا با تکنیک‌های مدرن، دیگر نیازی به تحمل کوچک‌ترین دردی روی صندلی دندانپزشکی نیست.

روکش دندان یکی از رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌های ترمیمی در دندانپزشکی است که زمانی به کار می‌رود که ساختار دندان به‌دلیل پوسیدگی‌های وسیع، درمان ریشه، پرکردگی‌های بزرگ یا حتی اهداف زیبایی دچار ضعف شده باشد. این درمان با هدف حفظ دندان طبیعی، افزایش استحکام، بازگرداندن عملکرد جویدن و بهبود ظاهر لبخند انجام می‌شود. آشنایی با مراحل روکش کردن دندان به شما کمک می‌کند با دیدی روشن‌تر و بدون نگرانی وارد فرایند درمان شوید و بدانید از اولین جلسه تا نصب روکش دائمی چه مراحلی در انتظار شماست.

مراحل روکش کردن دندان

۱ : شروع انجام روکش دندان : بی حس کردن دندان

اولین گام روکش دندان کردن، بی حس کردن دندان و بافت های اطراف آن است. اگر عصب کشی کرده باشید، دندانپزشک باز هم بی حسی را انجام می دهد، به خاطر اینکه وسایل روکش خیلی نزدیک به بافت جینجیوال انجام می شود.

۲ : قالبگیری اولیه و سایه دندان:

آزمایشگاه دندانپزشکی که روکش دندان را آماده می کند، از هردو فک مندیبولار و ماگزیلاری قالب می گیرد. بریا ساخت یک روکش دندان طبیعی و عالی باید چنین کاری را انجام داد. اگر فول سرامیک یا با پایه پرسلین خواسته باشید، دندانپزشک سایه دندان را قبل از اینکه این پروسه شروع شود، را بررسی می کند.

۳ : قالب های آلژینات:

دستیار دندانپزشک قالب های آلژینات از هر دو فکین بالا و پایین می گیرد. این قالب ها داخل یک سنگ ریخته می شوند تا به شکل دندان در بیایند. این مدل ها به ازمایشگاه دندانپزشکی فرستاده می شوند تا روکش دندان ساخته شود. اول به طور موقتی ساخته می شود تا روکش اصلی آماده شود. فقط مراحل اخر بررسی رنگ دندان و سایه آن با دندان های دیگر می باشد.

۴ : آماده سازی دندان:

روکش دندان نقش دندان ها را اجرا می کند. با یک فضای کوچکی بین این روکش ها ! در انتها روکش ها باید به درستی اندازه باشند، بقیه ان هم، زیر روکش، نیاز دارد که کاهش یابد تا نقش روکش را روی دندان ایفا کند. روکش برای این طراحی شده که دندان را حفظ کند، از ورود باکتری ها به دندان جلوگیری کند، و یک ساختار قدرتمند بسازد.

۵ : قالبگیری نهایی: قالب های دقیقی از دندان گرفته می شود که بخش اصلی روند انجام روکش دندان می باشد.حتی ریزترین مورد هم در قالبگیری نقش دارد که در صورت عدم توجه به آن، درست جای نمی گیرد.

۶ : فابریکه کردن روکش موقتی: با جایگذاری یک روکش موقتی روی دندان مورد نظر، شاید یک جنبه زیبایی شناختی داشته باشد، اما در حقیقت، روکش موقتی به دلایل زیادی نیاز می باشد.

آمادگی برای انجام روکش دندان

استفاده از قالب های کوچک برای آماده سازی دندان برای روکش کردن، در اولویت می باشد. درواقع دندانپزشک یا دستیارش تری قالبگیری را با اکریلیک رزین پر می کند، سایه و رنگ مورد نظر را در نظر می گیرد و آن را برای دندان انجام می دهد. زمانی که مواد ست شدند، بعد از یکی دودقیقه، قالب از دهان برداشته می شود. روکش موقتی برای فیت شدن روی دندان آماده می شود، و سطوح تیز آن تراشیده می شود. زمانی که آماده شد، چسب موقتی برای ایمن کردن روکش موقتی آماده می شود. دندانپزشک بررسی می کند که دندان ها درست روی هم قرار می گیرند یا خیر، سپس لبه های تیز آن را می تراشد.

۱- چسباندن روکش دائمی: معمولا آزمایشگاه دندانپزشکی باید ۷ تا ۱۰ روز کاری روی این روکش های دائمی کار کند. دندانپزشک مطمئن می شود که چسب کاری آن به موقع انجام می شود، قبل از اینکه بعد از ویزیت آماده سازی دندان، مطب را ترک کنید. با بی حس کردن دندان، و بافت های اطراف، چسباندن روکش دائمی شروع می شود. دندانپزشک باید دندان را قبل از چسباندن روکش دائمی تمیر کند. اگر هم که درمان ریشه انجام شده باشد، دیگر نیازی به بی حسی نیست.

۲- چک کردن بایت: حتی اگر آزمایشگاه هم روکش دندان را دقیق ساخته باشد، باز هم دندانپزشک روز گذاشتن روکش، عملکرد آن را بررسی می کند. تقریبا ۱۰ دقیقه ای طول می کشد که چسب روکش عمل کند. وقتی آماده شد، دندانپزشک بررسی می کند که بایت دندان ها چطور روی هم قرار می گیرند. مهم این است که بایت درستی داشته باشند، به خاطر اینکه بایتی بلند منجر به حساسیت و درد و دندان می شود. فقط بعد از روکش دندان، مراقبت ها و بهداشت دهان و دندان مثل قبل فراموش نشود.

آناتومی دندان و دلیل علمی نیاز به بی‌حسی در تراش روکش

برای درک اینکه چرا دندانپزشک از کارتریج‌های بی‌حسی دندان استفاده می‌کند، باید نگاهی میکروسکوپی به ساختار دندان بیندازیم. دندان شما یک بلوک سنگی بی‌جان نیست؛ بلکه عضوی کاملاً زنده، پویا و دارای شبکه عصبی پیچیده است.

• مینای دندان (Enamel): بیرونی‌ترین لایه دندان که سخت‌ترین ماده در بدن انسان است. مینا هیچ‌گونه عصب یا رگ خونی ندارد. اگر تراش دندان فقط در سطح مینا انجام می‌شد، شما هیچ دردی احساس نمی‌کردید.
• عاج دندان (Dentin): لایه زیرین مینا که بافتی نرم‌تر دارد. عاج پر از هزاران لوله میکروسکوپی (توبول‌های عاجی) است که مستقیماً به مرکز عصبی دندان راه دارند.
• پالپ دندان (Pulp): قلب تپنده دندان که شامل رگ‌های خونی و اعصاب اصلی است.

برای قرار دادن روکش استاندار، دندانپزشک باید دندان شما را به صورت محیطی حدود ۱.۵ تا ۲ میلی‌متر کوچک‌تر کند تا فضای کافی برای ضخامت سرامیک یا فلز روکش فراهم شود. این میزان از تراش، به طور قطع از لایه مینا عبور کرده و وارد بافت عاج (Dentin) می‌شود. بر اساس نظریه هیدرودینامیک در دندانپزشکی، فشار هوا، اسپری آب مته و ارتعاشات دستگاه توربین، باعث حرکت مایع درون توبول‌های عاجی شده و این حرکت، سیگنال‌های درد بسیار شدیدی را به شبکه عصبی پالپ مخابره می‌کند. به همین دلیل، اگر دندان شما زنده باشد (عصب‌کشی نشده باشد)، تزریق بی‌حسی موضعی یک ضرورت مطلق و غیرقابل چشم‌پوشی برای حفظ آرامش شما و دقت کار دندانپزشک است.

وقتی دندان عصب‌کشی شده است: روکش بدون درد واقعی است؟

یکی از پرتکرارترین سناریوها در کلینیک‌های دندانپزشکی، روکش کردن دندانی است که قبلاً تحت درمان ریشه (RCT) قرار گرفته است. زمانی که دندان عصب‌کشی می‌شود، تمام بافت‌های زنده، اعصاب و عروق داخلی آن تخلیه شده و با مواد زیست‌سازگار پر می‌شود. بنابراین، خود دندان کاملاً بی‌حس و فاقد احساس درد ناشی از سرما، گرما یا تراش مته است.

در بسیاری از موارد، دندانپزشک می‌تواند دندان عصب‌کشی شده را بدون تزریق حتی یک قطره ماده بی‌حسی، تراش داده و برای قالب‌گیری آماده کند. با این حال، همیشه استثنائاتی وجود دارد که دندانپزشک ترجیح می‌دهد از مقدار کمی بی‌حسی استفاده کند:

1. حساسیت شدید لثه‌ها: لبه‌های روکش باید دقیقاً مماس با خط لثه یا کمی زیر آن (Subgingival) قرار گیرند تا از نظر زیبایی طبیعی جلوه کنند و راه نفوذ باکتری‌ها بسته شود. تراش دادن نواحی نزدیک به لثه می‌تواند باعث خونریزی خفیف و احساس سوزش در بافت لثه شود.
2. استفاده از نخ زیر لثه (Retraction Cord): قبل از قالب‌گیری نهایی، دندانپزشک یک نخ بسیار نازک را به آرامی زیر لثه قرار می‌دهد تا لثه را کمی از دندان فاصله دهد. این کار باعث می‌شود قالب‌گیری با بالاترین دقت انجام شود. فشار دادن این نخ زیر لثه در برخی افراد دردناک است.
3. ترس روانی بیمار: گاهی اوقات بیمار به دلیل تجربه‌های تلخ گذشته، با شنیدن صدای توربین دچار اسپاسم عضلانی و اضطراب می‌شود. در این شرایط، تزریق یک بی‌حسی ملایم بیشتر جنبه ایجاد آرامش روانی (پلاسیبو) و شل شدن عضلات فک را دارد.

مراحل بی‌حس کردن دندان برای نصب روکش (گام به گام)

دندانپزشکی مدرن روش‌های فوق‌العاده‌ای برای حذف درد تزریق توسعه داده است. اگر قرار است دندان زنده شما برای روکش تراش بخورد، این مراحل دقیق طی خواهد شد:

• گام اول؛ ایزولاسیون و خشک کردن: ابتدا دندانپزشک بافت مخاطی دهان در ناحیه تزریق را با رول پنبه کاملاً خشک می‌کند. خشک بودن بافت باعث می‌شود ژل بی‌حسی بهتر جذب شود.
• گام دوم؛ بی‌حسی موضعی (Topical Anesthesia): دندانپزشک مقداری ژل بنزوکائین (با طعم‌های میوه‌ای مثل توت‌فرنگی یا نعناع) را با یک گوش‌پاک‌کن روی لثه قرار می‌دهد. پس از ۱ تا ۲ دقیقه، بافت سطحی لثه کاملاً کرخت می‌شود.
• گام سوم؛ تزریق بدون درد با تئوری کنترل دروازه درد (Gate Control Theory): هنگام ورود سوزن بسیار نازک دندانپزشکی، پزشک بافت گونه یا لثه را به آرامی می‌لرزاند یا ماساژ می‌دهد. از نظر عصبی، سیگنال‌های حرکت و لرزش سریع‌تر از سیگنال‌های درد به مغز می‌رسند و اصطلاحاً «دروازه درد» در نخاع بسته می‌شود. بدین ترتیب شما ورود سوزن را متوجه نمی‌شوید.
• گام چهارم؛ تزریق قطره‌ای: ماده بی‌حسی (معمولاً لیدوکائین یا آرتیکائین همراه با اپی‌نفرین برای افزایش ماندگاری) به صورت بسیار آهسته و قطره‌قطره تزریق می‌شود تا فشار حجم مایع باعث درد بافتی نگردد.

مقایسه نیاز به بی‌حسی در شرایط مختلف روکش کردن دندان

برای اینکه بدانید در جلسه درمانی خود دقیقاً با چه شرایطی روبرو خواهید شد، جدول تفکیک‌شده زیر را مطالعه کنید:

مدیریت استرس: اگر فوبیای آمپول داریم چه کنیم؟

اگر با خواندن توضیحات بالا همچنان از تزریق بی‌حسی برای روکش دندان هراس دارید، تکنیک‌های زیر می‌تواند کیفیت جلسه درمانی شما را به شدت ارتقا دهد. اول از همه، با دندانپزشک خود شفاف صحبت کنید. پنهان کردن ترس باعث می‌شود بدن شما آدرنالین بیشتری ترشح کند که این موضوع اثرپذیری داروی بی‌حسی را کاهش می‌دهد. از تکنیک‌های تنفس عمیق دیافراگمی (چهار ثانیه دم، هفت ثانیه حبس نفس، هشت ثانیه بازدم) استفاده کنید.

جمع بندی: روکش دندان، سپری محکم برای لبخند شما

محافظت از دندان‌های آسیب‌دیده با استفاده از روکش، یکی از مطمئن‌ترین روش‌ها برای جلوگیری از شکستگی‌های عمیق و از دست دادن کامل دندان است. همان‌طور که به تفصیل بررسی کردیم، نیاز به بی‌حسی در این فرآیند کاملاً به شرایط فیزیولوژیک دندان شما بستگی دارد. دندان‌های زنده برای تراش خوردن قطعا نیازمند بی‌حسی هستند تا هیچ‌گونه سیگنال دردی به مغز مخابره نشود، در حالی که دندان‌های عصب‌کشی شده غالباً در آرامش کامل و بدون نیاز به سرنگ دندانپزشکی برای پذیرش روکش آماده می‌شوند. علم داروسازی در دندانپزشکی به قدری پیشرفت کرده است که حتی مرحله ورود سوزن نیز با ژل‌های موضعی و تکنیک‌های انحراف عصبی غیرقابل لمس شده است.

توصیه ما به شما این است که هرگز اجازه ندهید ترس از درد، مانع رسیدگی به سلامت دهانتان شود. دندانی که امروز با یک روکش ساده نجات پیدا می‌کند، اگر به حال خود رها شود فردا نیازمند کشیدن و جراحی‌های پرهزینه ایمپلنت خواهد بود. اگر دردهای شبانه کلافه‌تان کرده یا نگران شکستگی دندان خود هستید، به خاطر داشته باشید که دسترسی به تیم‌های تخصصی و شبانه‌روزی، استرس یافتن درمانگر در لحظات بحرانی را از بین می‌برد. کلینیک فروردین با درک دغدغه‌های شما، می‌تواند راهنمای معتمدی برای بازگرداندن سلامت دندان‌هایتان در محیطی کاملا بدون استرس باشد؛ چنانچه نیاز به مشورت دارید، ما همیشه برای شنیدن صدای شما آماده‌ایم.

پرسش های متداول

در این بخش به رایج‌ترین دغدغه‌های بیماران در خصوص مراحل بی‌حسی و دردی روکش دندان پاسخ داده‌ایم: