مقدمه
«اگر کودک دو سالهام هنوز خمیر دندان را قورت میدهد، باید بدون خمیر دندان مسواک بزند یا استفاده از خمیر دندان را شروع کنم؟» این یکی از رایجترین سؤالهایی است که والدین هنگام مراجعه به دندانپزشک کودکان مطرح میکنند. جالب است بدانید بسیاری از پوسیدگیهای دندان شیری، نه به دلیل مصرف زیاد شیرینی، بلکه به علت شروع دیرهنگام یا نادرست مسواک زدن با خمیر دندان مناسب اتفاق میافتد.
بعضی از والدین تصور میکنند تا زمانی که همه دندانهای شیری کامل نشدهاند، نیازی به استفاده از خمیر دندان نیست. گروهی دیگر هم نگران فلوراید موجود در خمیر دندان هستند و به همین دلیل، ماهها یا حتی سالها تنها از آب برای تمیز کردن دندان کودک استفاده میکنند. هر دو نگرش میتواند سلامت دهان و دندان کودک را تحت تأثیر قرار دهد.
واقعیت این است که زمان شروع استفاده از خمیر دندان، مقدار مناسب آن، نوع خمیر دندان و شیوه صحیح مسواک زدن، همگی بر اساس سن کودک تعیین میشوند. اگر این اصول رعایت شوند، فلوراید نه تنها خطری ایجاد نمیکند، بلکه یکی از مؤثرترین راههای پیشگیری از پوسیدگی دندانهای شیری و دائمی خواهد بود.
برای خانوادههایی که در تهران زندگی میکنند، مشغله روزانه، ساعات کاری طولانی و ترافیک باعث میشود گاهی اولین مراجعه به دندانپزشک زمانی انجام شود که کودک دچار درد شدید یا آبسه شده است. در چنین شرایطی، درمان پیچیدهتر و استرس کودک و والدین بیشتر خواهد بود. آشنایی با زمان صحیح شروع مسواک زدن با خمیر دندان، میتواند از بسیاری از این مشکلات پیشگیری کند.
رزرو نوبت آنلاین
برای دریافت نوبت کافی است شماره موبایل خود را ثبت کنید، همکاران ما در اسرع وقت با شما ارتباط خواهند گرفت.
از چه سنی باید مسواک زدن با خمیر دندان را شروع کرد؟
برخلاف تصور بسیاری از والدین، لازم نیست تا سه یا چهار سالگی برای استفاده از خمیر دندان صبر کنید. توصیههای علمی جدید انجمنهای معتبر دندانپزشکی کودکان نشان میدهد که از زمان رویش اولین دندان شیری، باید بهداشت دهان کودک آغاز شود و از مقدار بسیار کمی خمیر دندان حاوی فلوراید استفاده شود.
دلیل این توصیه بسیار ساده است. با رویش اولین دندان، باکتریهای دهان میتوانند روی سطح آن تجمع پیدا کنند و پلاک میکروبی تشکیل دهند. اگر این پلاک بهطور مرتب پاک نشود، اسید تولیدشده توسط باکتریها به مینای دندان آسیب میرساند و پوسیدگی آغاز میشود. فلوراید موجود در خمیر دندان با تقویت مینای دندان، مقاومت آن را در برابر اسید افزایش میدهد.
مقدار خمیر دندان در هر سن اهمیت زیادی دارد. استفاده بیش از اندازه، هیچ مزیت بیشتری ایجاد نمیکند و فقط احتمال بلع آن را افزایش میدهد.
- از رویش اولین دندان تا سه سالگی، مقدار خمیر دندان باید به اندازه یک دانه برنج باشد.
- از سه تا شش سالگی، مقدار خمیر دندان به اندازه یک نخود کوچک کافی است.
- پس از شش سالگی و زمانی که کودک توانایی تف کردن کامل را پیدا میکند، میتوان مطابق توصیه دندانپزشک از مقدار بیشتری استفاده کرد.
- در تمام این مراحل، مسواک زدن باید تحت نظارت والدین انجام شود.
نکته مهم این است که کودکان تا حدود هفت یا هشت سالگی معمولاً مهارت کافی برای تمیز کردن کامل دندانهای خود را ندارند. بنابراین حتی اگر خودشان مسواک را در دست بگیرند، بهتر است والدین در پایان، مسواک زدن را تکمیل کنند.
چرا استفاده از خمیر دندان فلورایددار برای کودکان اهمیت دارد؟
گاهی والدین به دلیل نگرانی از فلوراید، خمیر دندانهای بدون فلوراید را انتخاب میکنند. در حالی که اگر مقدار خمیر دندان متناسب با سن کودک باشد، فلوراید نقش محافظتی بسیار ارزشمندی دارد و احتمال پوسیدگی را به شکل محسوسی کاهش میدهد.
فلوراید به چند روش از دندان محافظت میکند:
- مینای دندان را در برابر اسیدهای تولیدشده توسط باکتریها مقاومتر میکند.
- به ترمیم آسیبهای بسیار کوچک و اولیه مینای دندان کمک میکند.
- فعالیت باکتریهای مولد پوسیدگی را کاهش میدهد.
- روند پیشرفت پوسیدگیهای اولیه را کند میکند.
به همین دلیل است که بسیاری از کودکانی که از همان ابتدای رویش دندان، با روش صحیح و خمیر دندان مناسب مسواک زدهاند، در سالهای بعد کمتر به درمانهایی مانند ترمیم دندان، عصبکشی دندان شیری یا کشیدن زودهنگام دندان نیاز پیدا میکنند.
البته انتخاب خمیر دندان مناسب نیز اهمیت زیادی دارد. خمیر دندان کودک باید متناسب با سن، دارای میزان استاندارد فلوراید، طعم ملایم و فاقد مواد ساینده قوی باشد. خمیر دندان بزرگسالان معمولاً برای کودکان خردسال انتخاب مناسبی نیست.
یکی از والدینی که از منطقه سعادتآباد تهران برای معاینه دختر دو ساله خود مراجعه کرده بود، تصور میکرد استفاده از خمیر دندان تا چهار سالگی ممنوع است. هنگام معاینه، چند پوسیدگی اولیه روی دندانهای جلویی کودک مشاهده شد. پس از آموزش صحیح مسواک زدن، اصلاح رژیم غذایی و استفاده از مقدار مناسب خمیر دندان فلورایددار، روند پوسیدگی متوقف شد و در مراجعات بعدی وضعیت دندانها رضایتبخش بود. اگر این آموزش چند ماه دیرتر انجام میشد، احتمال نیاز به درمانهای ترمیمی بیشتر بود.
اشتباهات رایج والدین هنگام مسواک زدن کودکان
بخش قابل توجهی از مراجعات کودکان به دندانپزشکی، نتیجه چند اشتباه ساده اما تکرارشونده در مراقبت روزانه است. شناخت این خطاها میتواند از هزینههای درمانی و تجربههای ناخوشایند کودک جلوگیری کند.
- شروع دیرهنگام مسواک زدن بعد از رویش دندانهای شیری.
- استفاده بیش از حد از خمیر دندان.
- سپردن کامل مسواک زدن به کودک در سنین پایین.
- مسواک نزدن قبل از خواب شب.
- خواباندن کودک با شیشه شیر یا شیر شیرینشده.
- نادیده گرفتن معاینات دورهای دندانپزشکی.
- تغذیه مکرر با خوراکیهای شیرین در طول روز.
یکی از مهمترین زمانهای مسواک زدن، قبل از خواب شب است. هنگام خواب، میزان ترشح بزاق کاهش پیدا میکند و محیط دهان برای فعالیت باکتریها مناسبتر میشود. اگر دندانها قبل از خواب تمیز نشوند، احتمال پوسیدگی افزایش پیدا میکند.
پرسش های متداول
از چه سنی باید برای کودک از خمیر دندان استفاده کرد؟
استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید از زمان رویش اولین دندان شیری توصیه میشود. البته مقدار آن باید بسیار کم و متناسب با سن کودک باشد؛ برای کودکان زیر سه سال، به اندازه یک دانه برنج کافی است.
اگر کودک خمیر دندان را قورت بدهد، خطرناک است؟
بلع مقدار بسیار کم خمیر دندان که برای مسواک زدن توصیه میشود، معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. با این حال، نباید اجازه داد کودک خمیر دندان را مانند خوراکی بخورد. والدین باید هنگام مسواک زدن کنار کودک باشند و به تدریج نحوه تف کردن را به او آموزش دهند.
آیا خمیر دندان بدون فلوراید برای کودکان بهتر است؟
خیر. براساس توصیه انجمنهای معتبر دندانپزشکی، خمیر دندان حاوی فلوراید در صورت استفاده با مقدار مناسب، بهترین گزینه برای پیشگیری از پوسیدگی دندانهای شیری است. انتخاب نوع خمیر دندان بهتر است متناسب با سن کودک و با نظر دندانپزشک انجام شود.
کودک تا چه سنی به کمک والدین برای مسواک زدن نیاز دارد؟
اغلب کودکان تا حدود هفت یا هشت سالگی مهارت کافی برای تمیز کردن همه سطوح دندانها را ندارند. بهتر است والدین تا این سن بر مسواک زدن نظارت داشته باشند و در صورت نیاز، خودشان مسواک زدن را کامل کنند.
اگر کودک شبها دچار درد شدید دندان شود، باید تا صبح صبر کنیم؟
خیر. درد شدید، تورم صورت، خونریزی یا شکستگی دندان کودک نیاز به بررسی سریع دارد. در چنین شرایطی، مراجعه به یک مرکز دندانپزشکی شبانهروزی میتواند از پیشرفت عفونت، افزایش درد و پیچیدهتر شدن درمان جلوگیری کند؛ موضوعی که برای خانوادههای ساکن تهران، بهویژه در ساعات پایانی شب، اهمیت زیادی دارد.
آیا دندانهای شیری که قرار است بیفتند هم باید با خمیر دندان مسواک زده شوند؟
بله. دندانهای شیری نقش مهمی در تغذیه، تکلم، رشد صحیح فک و هدایت دندانهای دائمی دارند. پوسیدگی این دندانها میتواند باعث درد، آبسه و حتی آسیب به جوانه دندان دائمی شود؛ بنابراین مراقبت از آنها کاملاً ضروری است.
جمع بندی
شروع بهموقع مسواک زدن با خمیر دندان، یکی از سادهترین و مؤثرترین راههای محافظت از سلامت دهان و دندان کودکان است. بسیاری از والدین تصور میکنند باید تا بزرگتر شدن کودک یا کامل شدن دندانهای شیری صبر کنند، در حالی که مراقبت از دندانها از همان زمان رویش اولین دندان آغاز میشود. انتخاب خمیر دندان مناسب، استفاده از مقدار صحیح، نظارت والدین بر مسواک زدن و مراجعه منظم به دندانپزشک، چهار اصل مهم برای پیشگیری از پوسیدگیهای زودرس هستند.
اگر کودک شما هنگام مسواک زدن همکاری نمیکند، خمیر دندان را میبلعد یا علائمی مانند لکههای سفید، تغییر رنگ دندان، حساسیت یا درد را مشاهده میکنید، بهتر است موضوع را پشت گوش نیندازید. درمانهای پیشگیرانه همیشه سادهتر، کمهزینهتر و کماسترستر از درمان پوسیدگیهای پیشرفته هستند. همچنین در صورت بروز درد ناگهانی، شکستگی دندان یا تورم، مراجعه سریع به یک مرکز دندانپزشکی شبانهروزی میتواند از مشکلات جدیتر جلوگیری کند.
اگر درباره سن مناسب استفاده از خمیر دندان، انتخاب بهترین خمیر دندان کودک یا هر موضوع دیگری در زمینه سلامت دهان و دندان فرزندتان سؤال دارید، تیم دندانپزشکی کلینیک فروردین میتواند با ارائه مشاوره تخصصی و بررسی دقیق شرایط کودک، راهنمای مطمئنی برای شما باشد. هر زمان به راهنمایی یا خدمات دندانپزشکی نیاز داشتید، خوشحال میشویم پاسخگوی شما باشیم.
