علل بیماری‌های لثه؛ چرا لثه سالم به مرور دچار التهاب، خونریزی و تحلیل می‌شود؟

«چرا با اینکه هر روز مسواک می‌زنم، باز هم موقع مسواک زدن یا خوردن سیب از لثه‌ام خون می‌آید؟»

این یکی از سوالاتی است که بسیاری از بیماران هنگام مراجعه به دندانپزشکی مطرح می‌کنند. بسیاری تصور می‌کنند خونریزی لثه یک اتفاق طبیعی است یا فقط به دلیل محکم مسواک زدن ایجاد می‌شود؛ در حالی که در بیشتر موارد، خونریزی اولین زنگ خطر بیماری‌های لثه است؛ بیماری‌هایی که اگر در همان مراحل اولیه تشخیص داده نشوند، می‌توانند به تحلیل لثه، لق شدن دندان‌ها و حتی از دست رفتن آن‌ها منجر شوند.

بیماری‌های لثه معمولاً بدون درد شروع می‌شوند و به همین دلیل بسیاری از افراد تا زمانی که آسیب جدی ایجاد نشده، متوجه مشکل نمی‌شوند. از سوی دیگر، سبک زندگی شهری، استرس، تغذیه نامناسب، مصرف دخانیات و برخی بیماری‌های زمینه‌ای باعث شده‌اند که شیوع مشکلات لثه در سال‌های اخیر افزایش پیدا کند.

اگر شما هم هنگام مسواک زدن، بوی بد دهان، تورم لثه یا حساسیت اطراف دندان‌ها را تجربه می‌کنید، شناخت علت این علائم اولین قدم برای جلوگیری از پیشرفت بیماری است. در این مقاله با مهم‌ترین علل بیماری‌های لثه، عوامل خطر، راه‌های پیشگیری و زمان مناسب مراجعه به دندانپزشک آشنا می‌شوید.

علل بیماری‌های لثه

پلاک میکروبی؛ مهم‌ترین علت بیماری‌های لثه

تقریباً تمام بیماری‌های لثه از تجمع پلاک‌های باکتریایی آغاز می‌شوند. پلاک، لایه‌ای نازک، بی‌رنگ و چسبنده است که پس از صرف غذا روی دندان‌ها تشکیل می‌شود و محل زندگی میلیون‌ها باکتری است. اگر این پلاک به صورت روزانه با مسواک و نخ دندان پاک نشود، باکتری‌ها شروع به تولید سموم مختلف می‌کنند. این سموم باعث تحریک بافت لثه شده و بدن برای مقابله با آن‌ها واکنش التهابی نشان می‌دهد.

در مراحل ابتدایی، التهاب تنها محدود به لثه است و به آن ژنژیویت گفته می‌شود. در این مرحله معمولاً علائم زیر مشاهده می‌شود:

• خونریزی هنگام مسواک زدن
• قرمزی لثه
• تورم
• حساسیت خفیف
• بوی بد دهان

اگر این وضعیت درمان نشود، التهاب به استخوان اطراف دندان نیز گسترش پیدا می‌کند و بیماری وارد مرحله پیشرفته‌تری به نام پریودنتیت می‌شود. در این مرحله دیگر فقط لثه درگیر نیست، بلکه استخوان نگهدارنده دندان نیز به تدریج تحلیل می‌رود.

نکته مهم این است که پلاک میکروبی ظرف کمتر از ۲۴ ساعت تشکیل می‌شود و اگر چند روز روی دندان باقی بماند، به جرم تبدیل خواهد شد. جرم دیگر با مسواک پاک نمی‌شود و تنها با جرم‌گیری حرفه‌ای در مطب دندانپزشکی قابل حذف است.

رعایت نکردن صحیح بهداشت دهان؛ فقط مسواک زدن کافی نیست

بسیاری از افراد تصور می‌کنند اگر روزی یک یا دو بار مسواک بزنند، دیگر در معرض بیماری لثه قرار نمی‌گیرند. اما کیفیت رعایت بهداشت دهان بسیار مهم‌تر از تعداد دفعات مسواک زدن است.

اشتباهات رایجی که باعث باقی ماندن پلاک روی دندان‌ها می‌شوند عبارت‌اند از:

1. مسواک زدن کمتر از دو دقیقه
2. استفاده نکردن از نخ دندان
3. تعویض نکردن مسواک در زمان مناسب
4. مسواک زدن با فشار زیاد
5. تمیز نکردن قسمت داخلی دندان‌ها
6. بی‌توجهی به زبان که محل تجمع باکتری‌هاست.

به ویژه در نواحی بین دندان‌ها، مسواک به تنهایی توانایی پاک کردن کامل پلاک را ندارد. به همین دلیل نخ دندان نقش بسیار مهمی در پیشگیری از بیماری‌های لثه دارد.

افرادی که ایمپلنت، روکش، بریج یا ارتودنسی دارند نیز باید از ابزارهای مخصوص مانند برس بین دندانی استفاده کنند؛ زیرا این درمان‌ها محل تجمع پلاک را افزایش می‌دهند.

سیگار و دخانیات؛ دشمن خاموش سلامت لثه

یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای بیماری‌های لثه، مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی است.

مواد شیمیایی موجود در دود سیگار باعث کاهش خون‌رسانی به بافت لثه می‌شوند. در نتیجه سیستم ایمنی بدن نمی‌تواند به خوبی با عفونت مبارزه کند.

جالب است بدانید بسیاری از افراد سیگاری برخلاف افراد غیرسیگاری، خونریزی لثه کمتری دارند؛ اما این موضوع به معنی سالم بودن لثه نیست. کاهش خونریزی ناشی از انقباض رگ‌های خونی است و در واقع بیماری ممکن است در حال پیشرفت باشد، بدون اینکه علائم واضحی ایجاد کند.

افراد سیگاری معمولاً با مشکلات زیر بیشتر مواجه می‌شوند:

• تحلیل شدید لثه
• لق شدن دندان‌ها
• بوی بد دهان
• جرم بیشتر
• تأخیر در ترمیم زخم‌ها
• موفقیت کمتر درمان‌های لثه
• افزایش احتمال شکست ایمپلنت

هرچه مدت زمان مصرف سیگار بیشتر باشد، احتمال ابتلا به پریودنتیت نیز افزایش پیدا می‌کند.

علائم هشداردهنده بیماری‌های لثه که نباید نادیده گرفته شوند

علائم اولیه ای که از بیماری ژنژویت دیده می شود، اغلب با علائم دیگری اشتباه گرفته می شود. اما علائم جدی که در بیماری ژنژویت دیده می شود، عبارتند از :

علامت	ممکن است نشانه چه مشکلی باشد؟	اقدام پیشنهادی
خونریزی هنگام مسواک	شروع التهاب لثه	معاینه توسط دندانپزشک در اولین فرصت
بوی بد دهان مداوم	تجمع باکتری و جرم	بررسی سلامت لثه و جرم‌گیری
تورم و قرمزی لثه	ژنژیویت	درمان اولیه قبل از پیشرفت بیماری
عقب رفتن لثه	تحلیل بافت لثه	بررسی تخصصی توسط دندانپزشک
لق شدن دندان	پریودنتیت پیشرفته	مراجعه فوری برای جلوگیری از از دست رفتن دندان

بیماری‌های زمینه‌ای چگونه سلامت لثه را تهدید می‌کنند؟

سلامت دهان ارتباط مستقیمی با سلامت عمومی بدن دارد. برخی بیماری‌ها باعث می‌شوند بدن توانایی کمتری در مقابله با عفونت‌های لثه داشته باشد.

دیابت

دیابت کنترل نشده یکی از مهم‌ترین عوامل خطر بیماری لثه محسوب می‌شود.

بالا بودن قند خون باعث می‌شود:

• روند ترمیم بافت‌ها کند شود.
• مقاومت بدن در برابر باکتری‌ها کاهش یابد.
• التهاب شدیدتر شود.
• احتمال تحلیل استخوان افزایش پیدا کند.

از سوی دیگر، بیماری شدید لثه نیز می‌تواند کنترل قند خون را دشوارتر کند و این دو بیماری یکدیگر را تشدید می‌کنند.

تغییرات هورمونی

بارداری، بلوغ و یائسگی باعث افزایش حساسیت لثه نسبت به پلاک می‌شوند.

به همین دلیل بسیاری از خانم‌ها در دوران بارداری متوجه خونریزی لثه یا تورم آن می‌شوند؛ حتی اگر میزان پلاک تغییر چندانی نکرده باشد.

ضعف سیستم ایمنی

افرادی که داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند یا به برخی بیماری‌های خاص مبتلا هستند، بیشتر در معرض عفونت‌های لثه قرار دارند.

تغذیه نامناسب، استرس و سبک زندگی؛ عواملی که کمتر به آن‌ها توجه می‌شود

همه تصور می‌کنند بیماری لثه فقط به مسواک نزدن مربوط است؛ اما عوامل مختلفی در کنار هم باعث بروز این بیماری می‌شوند.

رژیم غذایی سرشار از قند و نوشیدنی‌های شیرین، رشد باکتری‌های مضر را افزایش می‌دهد.

کمبود ویتامین C نیز می‌تواند باعث ضعف بافت لثه و افزایش احتمال خونریزی شود.

استرس مزمن نیز از طریق افزایش هورمون کورتیزول، عملکرد سیستم ایمنی را کاهش می‌دهد و احتمال التهاب لثه را بالا می‌برد.

کمبود خواب، مصرف الکل، خشکی دهان و نوشیدن آب کم نیز شرایط را برای رشد باکتری‌ها مناسب‌تر می‌کنند.

چطور پلاک دندان منجر به پوسیدگی دندان می شود؟

زمانی که غذا می خورید، باکتری های غذا در پلاک تولید اسید می کنند، که به مینای دندان حمله می کنند. این چسبندگی پلاک این اسیدها را در تماس با دندان ثابت نگه می دارد. بعد از این حمله های مداوم، مینای دندان می شکند و به شکل یک حفره می شوند.

چطور پلاک دندان منجر به بیماری های لثه می شود؟

در صورتی که این پلاک ها با مسواک زدن از بین نروند، کم کم پلاک ها سخت می شوند و calculus نامیده می شوند، که اسم دیگر آن هم تارتار است. همانطور که تارتار در نزدیکی خط لثه شکل می گیرد، پلاک به عمق لثه نفوذ می کند و تولید مواد سمی و آسیب زایی می کند که منجر به حساسیت و تورم لثه می شود.

لثه ها کم کم شروع به تحلیل رفتن می کنند و فاصله ای که بین دندان و لثه ایجاد می شود، منجر به عفونت می شود. در صورتی که بیماری لثه درمان نشود، استخوان حمایت کننده دندان ها خراب می شوند، سلامت دندان ها به خطر می افتد و دندان شل می شود و در نهایت می افتد. بیماری شدید لثه منجر به افتادن دندان می شود و آخر سر نیاز به جایگزینی دارد.

چطور می توان از بیماری لثه جلوگیری کرد؟

مهم از بین بردن پلاک ها از روی دندان است که از ورود آن ها به لثه جلوگیری می شود. چون همین ها منجر به تورم و التهاب لثه می شوند. اگر این پلاک های دندان ها به حال خود رها شوند، تبدیل به تارتار می شوند و تنها تیم دندانپزشک قادر به از بین بردن آن ها خواهد بود. پس باید چکاپ های منظم توسط دندانپزشک صورت گیرد و مراقبت های روزانه خودتان هم فراموش نشود. با این رویه می توان از بروز این موارد جلوگیری کرد.

منظور از خارش لثه ها چیست؟

خارش لثه ها نشانه بیماری های متفاوتی می باشد. این بیماری ها شامل بیماری لثه، آلرژی، تغییرات هورمون، و غیره می باشند. تحمل چنین شرایطی باعث می شود که لثه ها خارش داشته باشند و در نتیجه به شما کمک می کند تا درمانی پیدا کنید و این خارش متوقف شود.

بهداشت دهان بیشتر از مراقبت از دندان هاست. لثه ها هم از دندان ها، ریشه دندان و عصب های دندان محافظت می کنند و بسیار حساس می باشند. این ها همه نیاز به مراقبت دارند. بدون آن، لثه ها دچار بیماری های متعددی می شوند که عواقب جدی به دنبال دارد.

معمولا چه عوامل احتمالی باعث خارش لثه می شوند؟

اگر مطمئن نیستید که چه عواملی منجر به این شرایط شده است، باید ترتیب یک ملاقات با دندانپزشک را بدهید. از جمله این علائم می تواند شامل موارد زیر باشد :

آسیب های لثه :

تروما یا آسیب های وارده به لثه، باعث درد، ناراحتی و خارش می شوند. این آسیب ها ممکن است به خاطر یک آسیب فیزیکی پیش آمده باشند، مثلا موقع بازی کردن یا ورزش کردن. این آسیب شامل مواردی مثل دندان قروچه، یا بروکسیسم می باشند و باعث سردرد، درد فک حتی خارش می شوند. لثه ها به دلیل مصرف سیگار دچار خارش و حساسیت می شوند.

انباشته شدن پلاک دندان :

یک فیلم پلاک دندان، که چسبنده و بدون رنگ می باشد، در طی زمان شکل می گیرد. موکوس و تکه های غذاها به همراه باکتری ها به شکل پلاک رشد می کنند. با گذشت زمان، پلاک منجر به بیماری لثه می شود. علائم ایجاد پلاک روی دندان شامل حساسیت لثه، خونریزی موقع مسواک زدن و خارش در نهایت می باشد.

ژنژویت :

اولین فاز بیماری لثه ژنژویت می باشد. نام دیگر بیماری لثه بیماری پریودنتال می باشد. ژنژویت یک شکل خفیفی از ییماریست و به خاطر ایجاد پلاک های دندان به وجود می آید.

واکنش های آلرژیک :

حساسیت یا آلرژی به چیزهای خاصی هم ممکن است باعث خارش در لثه شوند. این چیزهای خاص شامل غذا، مغزها، داروها و حیوانات خانگی می باشند. حتی آلرژی های فصلی هم باعث خارش می شوند.

تغییرات هورمونی :

تغییرات هورمونی هم باعث خارش می شوند. زنان در دوره بارداری، بلوغ، قاعدگی، یا یائسگی ممکن است چنین عوارضی را تجربه کنند. این مشکل به همراه حساسیت، درد و خونریزی در این دوره می باشد.

خشکی دهان :

خشکی  دهان و عدم رطوبت آن هم می تواند زمینه ای برای خارش لثه باشد. پس باید سعی کنید علت خشکی دهان را یافته و آن را درمان کنید.

چکار کنیم لثه سالمتری داشته باشیم؟

نخ دندان کشیدن :

حداقل روزی یک بار باید نخ دندان کشید. همین به از بین بردن پلاک ها و غذاهایی که لابلای دندان جامانده اند و با مسواک قابل دسترسی نیستند، کمک می کند. اگر می توانید شب انجام دهید، صبح انجام دهید، یا بعد از ناهار!

پاکسازی منظم دهان و دندان را فراموش نکنید :

دندانپزشک می تواند علائم بیماری های لثه را سریع تشخیص دهد، در صورتی که به طور منظم نزد دندانپزشک مراجعه کنید. این علائم می توانند قبل از اینکه جدی تر شوند، درمان شوند. تمیزکاری حرفه ای تنها راه پاکسازی تارتارها می باشد. همچنین می تواند از هر گونه پلاکی که با نخ دندان یا مسواک زدن هم به جا مانده، خلاص شد. اگر ژنژویت داشته باشید، مسواک زدن، نخ دندان کشیدن، و مراقبت های مرتب از دندان ها می تواند به بهبود آن کمک کند.

سیگار را ترک کنید :

هنوز هم دلیل دیگری برای ترک سیگار می باشد. سیگار کشیدن به شدت همراه با بیماری لثه شروع می شود. به خاطر اینکه سیگار کشیدن سیستم ایمنی بدن را ضعیف می کند، و مبارزه با عفونت لثه را سخت تر می کند. علاوه براین، سیار کشیدن، بهبود لثه هایی که آسیب دیده اند را سخت تر می کند.

دو بار در روز مسواک بزنید :

دندان ها را بعد از هر وعده غذایی مسواک بزنید. همین به پاکسازی غذاها و پلاک های گیر کرده در بین دندان ها و لثه ها کمک می کند. زبانتان را نیز باید تمیز کنید، چون پر از باکتری می باشد. مسواک تان باید سطح نرمی نیز داشته باشد و در دهانتان راحت باشد.

از خمیردندان فلورایده استفده کنید :

بخاطر اینکه فلوراید در فروشگاه ها با برندهای متفاوتی می باشد که به کاهش ژنژویت نیز کمک می کنند، بوی دهان را بهتر می کنند، و دندان ها را سفید می کنند. حال چطور بفهمیم که کدام برای سلامت لثه ها بهتر است؟ مطمئن شوید که خمیردندانی که استفاده می کنید حاوی فلوراید باشد. بعد از آن طعم و رنگ آن می باشد که بستگی به خودتان دارد.

از دهانشویه های درمانی استفاده کنید :

معمولا در فروشگاه ها موجود می باشد، دهانشویه های درمانی که می توانند به کاهش پلاک و یا ژنژویت کمک کنند، و سرعت پیشرفت تارتار یا ترکیبی از آن ها را در دهان کاهش دهند. با شستشو می توان بقایای مواد غذایی را از دهان حذف کرد. گرچه جایگزینی برای نخ دندان و مسواک نیست.

مهم نیست که اول مسواک می زنید، بعد دهانشویه یا بعد نخ دندان. ترتیب ان ها مهم نیست، مهم استفاده درست و بجا از این محصولات می باشد.

جمع‌بندی

بیماری‌های لثه معمولاً آرام و بدون درد آغاز می‌شوند، اما اگر به موقع شناسایی نشوند، می‌توانند سلامت دندان‌ها را به طور جدی تهدید کنند. تجمع پلاک میکروبی، رعایت نکردن صحیح بهداشت دهان، مصرف سیگار، دیابت، تغییرات هورمونی، تغذیه نامناسب و تأخیر در مراجعه به دندانپزشک، از مهم‌ترین عواملی هستند که زمینه را برای التهاب و تحلیل لثه فراهم می‌کنند.

اگر هنگام مسواک زدن متوجه خونریزی، تورم، بوی بد دهان یا عقب‌نشینی لثه شده‌اید، بهتر است این علائم را ساده نگیرید. مراجعه زودهنگام معمولاً باعث می‌شود درمان با روش‌های ساده‌تر انجام شود و از آسیب به استخوان و از دست رفتن دندان‌ها جلوگیری شود.

در صورتی که درباره سلامت لثه خود ابهام یا نگرانی دارید، می‌توانید از راهنمایی و بررسی تخصصی دندانپزشکان کلینیک فروردین استفاده کنید. دریافت مشاوره به‌موقع، بهترین راه برای حفظ سلامت دهان و جلوگیری از درمان‌های پیچیده‌تر در آینده است.

پرسش‌های متداول